Makroekonomia - BUDŻET I POLITYKA EKONOMICZNA PAŃSTWA
BUDŻET I POLITYKA EKONOMICZNA PAŃSTWA
UDZIAŁ PAŃSTWA W GOSPODARCE
gospodarka rynkowa
gospodarka nakazowa
gospodarka mieszana
ROLA PAŃSTWA W GOSPODARCE MIESZANEJ
państwo kształtuje porządek prawny, z którego wynikają prawa własności i funkcjonowania rynku
państwo wytwarza lub finansuje wytwarzanie dóbr publicznych (np. obrona narodowa, bezpieczeństwo publiczne) oraz zapewnia dostęp do dóbr społecznie pożądanych (np. oświata, ochrona zdrowia)
dobro publiczne - w przeciwieństwie do dobra prywatnego - jest to dobro, które będąc konsumowane przez jedną osobę, może być jednocześnie konsumowane przez innych ludzi
dobra społecznie pożądane - dobra, o których społeczeństwo sądzi, że powinny być konsumowane bez względu na poziom dochodów
państwo zastępuje lub wspomaga mechanizmy rynkowe w dziedzinie efektów zewnętrznych (np. ochrona środowiska, popieranie postępu naukowo-technicznego)
efekty zewnętrzne - konsekwencje decyzji lub działalności podmiotów gospodarczych, a nie odzwierciedlane w pełni przez ceny rynkowe
państwo dokonuje płatności transferowych
płatności transferowe - wypłaty, w zamian za które nie są świadczone żadne usługi (zasiłki dla bezrobotnych, stypendia, renty i emerytury, itp.)
państwo nakłada podatki
państwo kupuje i sprzedaje produkty i usługi
państwo jest właścicielem niektórych przedsiębiorstw (w takich dziedzinach jak np. telekomunikacja, energetyka, transport)
państwo prowadzi politykę gospodarczą
FUNKCJE PAŃSTWA
alokacyjna
redystrybucyjna
stabilizacyjna
Udział budżetu państwa w gospodarce
Kraj 1929 1960 1987
Szwecja 8 31 62
USA 10 30 36
Francja 19 35 48
Wielka Brytania 24 35 49
Niemcy (RFN) 31 32 48
Udział wydatków budżetowych państwa w PNB (w %)
Dane dla Polski: Udział wydatków budżetowych (skonsolidowanych wydatków instytucji rządowych i samorządowych) w PKB (w%):
1995 1996 1997
45,19 44,86 44,57
BUDŻET PAŃSTWA
Budżet państwa - zestawienie dochodów i wydatków państwa na różne cele publiczne; na szczeblu:
centralnym
samorządowym (lokalnym)
Po stronie dochodów główną pozycje zajmują wpływy z podatków.
Podatki:
podatki bezpośrednie
podatki pośrednie
Podatki bezpośrednie (dochodowe):
Podatki dochodowe od przedsiębiorstw (CIT, Corporate Income Tax)
Podatki dochodowe od ludności (PIT, Personal Income Tax).
Podatki pośrednie:
podatki obrotowe (od obrotu, czyli sprzedaży towarów)
podatek VAT (Value Added Tax)
akcyzy
Cła
Podatek VAT
Jest podatkiem od wartości dodanej.
W ostatecznym rozrachunku jest płacony przez konsumentów.
Progresja podatkowa. System ulg podatkowych.
Trójstopniowa skala podatkowa podatku dochodowego od ludności w Polsce (19%, 30%, 40%)
Krzywa Laffera - zależność między stopą opodatkowania dochodów a wpływami z tytułu podatków do budżetu państwa
Krzywa Laffera
Dochód fiskalny (wpływy z podatków)
t*
100%
stopa podatkowa
0
Zbyt wysokiej i rosnącej stopie podatkowej towarzyszą niekorzystne zjawiska gospodarcze:
spadek aktywności gospodarczej, ograniczanie produkcji, mniejsza skłonność do inwestowania
unikanie płacenia podatków, ukrywanie dochodów
Wydatki budżetu państwa
transfery socjalne (emerytury, zasiłki, etc.)
inwestycje publiczne
koszty bieżące funkcjonowania sektora publicznego (tzw. budżetówki):
wynagrodzenia
pozostałe koszty bieżące w sektorze publicznym
dotacje
koszty obsługi zadłużenia wewnętrznego
koszty obsługi zadłużenia zagranicznego
DEFICYT BUDŻETOWY I METODY JEGO FINANSOWANIA
Saldo budżetu państwa = dochody - wydatki
Jeśli saldo jest dodatnie, wówczas występuje nadwyżka budżetowa, gdy zaś jest ujemne, występuje deficyt budżetowy
Metody finansowania deficytu budżetowego
niedopuszczenie do deficytu budżetowego:
cięcia w wydatkach budżetowych
podniesienie stóp podatkowych
emisja i sprzedaż obligacji skarbu państwa
zaciąganie kredytów w bankach komercyjnych
kredyt udzielany przez bank centralny
dodatkowa emisja pieniądza (drukowanie pieniędzy bez pokrycia)
kredyt zagraniczny
Pozytywne strony deficytu budżetowego:
lepsze zaspokojenie potrzeb społecznych w zakresie usług publicznych
pełniejsze wywiązywanie się z funkcji redystrybucyjnej (ochrona warstw uboższych)
ożywienie koniunktury poprzez zwiększenie popytu globalnego, przyspieszenie wzrostu gospodarczego, zmniejszenie bezrobocia (w warunkach niepełnego wykorzystania zdolności produkcyjnych w gospodarce)
Uwaga: ® wpływ podatków i wydatków państwa na poziom produkcji realnej w gospodarce (mnożnik budżetowy Keynesa - wykład 10)
Negatywne strony znacznego poziomu deficytu budżetowego:
niebezpieczeństwo inflacji
obawa, ze rząd będzie zmuszony bądź do obniżenia wydatków publicznych, bądź do podwyższenia w przyszłości opodatkowania
narastające wraz z długotrwałym deficytem budżetowym państwa koszty obsługi długu publicznego - trudności w obniżaniu deficytu w okresie bieżącym i w przyszłości
niekorzystny wpływ na nakłady inwestycyjne w sektorze prywatnym
POLITYKA GOSPODARCZA PAŃSTWA
POLITYKA MAKROEKONOMICZNA - polityka gospodarcza rządu i banku centralnego prowadzona w celu wspierania wysokiego i stabilnego poziomu zatrudnienia, produkcji (wzrostu gospodarczego) i stabilnego poziomu cen; realizowana jest przy wykorzystaniu dostępnych instrumentów.
Można wyróżnić:
politykę fiskalną (określaną niekiedy mianem polityki budżetowej)
politykę monetarną (pieniężną)
Instrumenty polityki fiskalnej:
- stopy podatkowe:
- podatków bezpośrednich:
- podatków dochodowych od przedsiębiorstw
- podatków dochodowych od ludności
- podatków pośrednich: podatków obrotowych, podatku VAT, akcyzy
- stawki celne
- wydatki budżetu państwa na:
- transfery socjalne (emerytury, zasiłki, etc.)
- inwestycje publiczne
- koszty bieżące funkcjonowania sektora publicznego (tzw. budżetówki)
- zatrudnienie w sektorze publicznym
- dotacje
Różne wizje polityki fiskalnej reprezentowane przez:
zwolenników ekonomii keynesowskiej - zwiększanie wydatków państwa nawet kosztem deficytu budżetowego szczególnie w warunkach kryzysu (niedostatecznego popytu globalnego) w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego: wzrostu produkcji i zatrudnienia , spadku bezrobocia
zwolenników ekonomii neoklasycznej i monetarystycznej - polityka zrównoważonego budżetu państwa, główny cel - hamowanie inflacji, obniżanie stóp podatkowych w celu pobudzenia aktywności gospodarczej producentów
Instrumenty polityki monetarnej
- podaż pieniądza
- stopa procentowa
- stopa rezerw obowiązkowych
- operacje otwartego rynku
| Dane autora: | ||